De kalkgraslanden van Zuid-Limburg zijn beroemd bij menig natuurliefhebber. Deze belangstelling is niet voor niets; het is één van de soorten rijkste vegetaties van ons land waarin een groot aantal zeldzame planten- en diersoorten wordt aangetroffen. Helaas zijn veel kalkgraslanden de laatste decennia veranderd in soortensamenstelling en productie door de intensivering van de landbouw en daarmee gepaard gaande grootschalige toepassing van drijf- en kunstmest. Slechts enkele kleinere resten bleven gespaard doordat ze tijdig door natuurbeschermingsinstanties waren verworven. Thans wordt getracht deze laatste percelen kalkgrasland zo authentiek mogelijk te laten voortbestaan.|
Aan het begin van de jaren tachtig werd geconstateerd dat de Zuid-Limburgse kalkgraslanden in toenemende mate bedreigd werden door steeds dominantere aanwezigheid van het gras Gevinde kortsteel (Brachypodium pinnatum). De dominantie van dit gras leidde tot een aanzienlijke afname van de soortenrijkdom. Verontrust door deze ontwikkeling heeft het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg onderzoek laten verrichten naar de oorzaken en gevolgen van de toename van Gevinde kortsteel in de Zuid-Limburgse kalkgraslanden. Hoofddoel daarbij was te komen tot wetenschappelijk onderbouwd beheers advies voor eigenaren of beheerders van kalkgraslanden in Zuid-Limburg, om hiermee bij te dragen aan het behoud van één van de zeldzaamste en soorten rijkste oecosystemen in West-Europa.
VOORWOORD: OMZIEN NAAR DE TOEKOMST
INLEIDING
Het project
Medewerking
Leidraad voor de lezer
HET KALKGRASLAND-OECOSYSTEEM
Ontstaan en gebruik
Abiotisch milieu
Verscheidenheid in soortensamenstelling
Gevinde kortsteel
Onderzoeksterreinen
Doel van het onderzoek
GEVINDE KORTSTEEL EN SOORTENRIJKDOM IN ZUIDLIMBURGSE KALKGRASLANDEN
Gevinde kortsteel in verlatenkalkgrasland
Het aandeel van gevinde kortsteel in enkele Zuid-Limburgse kalkgraslanden
Gevinde kortsteel en de soortenrijkdom in kalkgraslanden
Soortensamenstelling en dominantie van Gevinde kortsteel
Conclusie
DE ROL VAN STIKSTOF BIJ TOENEMENDE DOMINATIE VAN GEVINDE KORTSTEEL IN KALKGRASLANDEN
Inleiding
Experiment I: de effecten van verschillende nutriënten op de biomassa en de dominantie van Gevinde kortsteel
Experiment II: effecten van stikstofbemesting op biomassa en nutriëntenhuishouding gedurende één groeiseizoen
Experiment III: effecten van stikstof op de verticale structuur van kalkgraslanden
Discussie
Conclusies
EFFECTEN VAN MAAIEN EN GRAZEN OP DE DOMINATIE VAN GEVINDE KORTSTEEL IN ZUIDLIMBURGSE KALKGRASLANDEN
Inleiding
Effecten van maaibeheer op de dominantie van Gevinde kortsteel
Experiment I: variabel maaitijdstip
Experiment II: een vijfjarig experiment met twee maaitijdstippen
Effecten van maaien en grazen in het Gerendal
Het uitloop-vermogen van rhizoomfragmenten van Gevinde kortsteel
Discussie
Conclusies
RESTAURATIE-BEHEER VAN VERLATEN KALKGRASLAND MET BEHULP VAN VERSCHILLENDE MAAIFREQUENTIES
Inleiding
Methode
Resultaten
Discussie
Conclusie
INTEGRATIE EN CONCLUSIES
Slotdiscussie: Oorzaak
Gevolgen
Beheer
Conclusies en aanbevelingen
SAMENVATTING / SUMMARY / RÉSUMÉ
LITERATUUR
BIJLAGEN







